تقویم تاریخی ماه رمضان: روزشمار رویدادهای سرنوشتساز جهان اسلام
ماه مبارک رمضان تنها ماه روزهداری و عبادت نیست؛ در دل تاریخ، این ماه شاهد بزرگترین فتوحات، رویدادهای علمی و تحولات سیاسی جهان اسلام بوده است. در این مقاله جامع، روزبهروز با وقایع تاریخی ماه رمضان همراه میشویم تا ببینیم در هر روز از این ماه پربرکت، چه اتفاقات شگرفی رقم خورده است.
وقایع روز اول ماه رمضان؛ از فتح مصر تا آغاز ورود به اندلس
روز نخست ماه رمضان در تاریخ اسلام، یادآور فتوحات بزرگ و اتفاقات تأثیرگذاری است که مسیر تاریخ را تغییر دادند:
فتح غرورآفرین مصر (سال ۲۰ هجری قمری): سپاه اسلام در زمان خلافت امیرالمؤمنین عمر بن خطاب (رض)، به فرماندهی عمرو بن عاص (رض) وارد مصر شد و به سلطه رومیان در این سرزمین برای همیشه پایان داد. این فتح باشکوه، در واقع تحقق پیشگویی پیامبر اکرم (ص) بود که پیشتر به اصحاب خود بشارت فتح مصر را داده و به نیکی با مردم آن دیار سفارش کرده بودند.
آغاز فتح اندلس (سال ۹۱ هجری قمری / ۷۱۰ میلادی): سپاهیان مسلمان به رهبری طریف بن مالک بربری، قدم بر سواحل جنوبی اسپانیا (اندلس) گذاشتند. این ورود موفقیتآمیز و نبرد در مرزهای جنوبی، نقطه آغازی بر حضور هشتصد ساله و تمدنساز مسلمانان در اروپا بود.
نبرد سرنوشتساز بلاط الشهداء (سال ۱۱۴ هجری قمری): یکی از مهمترین نبردهای تاریخ در روز اول رمضان بین سپاه اسلام به فرماندهی عبدالرحمن غافقی و ارتش فرانکها (در فرانسه کنونی) رخ داد. توقف پیشروی مسلمانان در این جنگ، مانع از سیطره کامل اسلام بر اروپا شد؛ تا جایی که بسیاری از مورخان غربی معتقدند این نبرد، مسیحیتِ اروپا را از فروپاشی نجات داد.
آتشسوزی در مسجدالنبی (سال ۶۵۴ هجری قمری): در این روز تلخ، مسجد نبوی در مدینه منوره که به دست مبارک حضرت محمد (ص) بنا شده بود، دچار آتشسوزی گستردهای شد و آسیبهای فراوانی دید.
وقایع روز دوم ماه رمضان؛ حرکت برای فتح مکه و میلاد ابن خلدون
دومین روز از ماه رمضان، سرآغاز پیروزیهای استراتژیک و ظهور چهرههای ماندگار در تمدن اسلامی است:
حرکت سپاه اسلام برای فتح مکه (سال ۸ هجری قمری): پیامبر اکرم (ص) به همراه لشکری عظیم متشکل از ده هزار نفر از صحابه کرام، مدینه را به مقصد مکه ترک کردند. این حرکت تاریخی در نهایت منجر به فتح بدون خونریزی مکه در بیستم همین ماه شد.
تأسیس شهر تاریخی قیروان (سال ۵۰ هجری قمری): به دستور عقبه بن نافع (رض)، سنگ بنای شهر قیروان (در تونس امروزی) گذاشته شد. این شهر به سرعت تبدیل به پایگاه اصلی فتوحات اسلامی در شمال آفریقا و یکی از درخشانترین مراکز علمی و دینی جهان اسلام شد.
گسترش اسلام در میان بربرها (سال ۸۲ هجری قمری): با شکست «کاهنه» (فرمانده اقلیم اوراس) از سپاهیان مسلمان به فرماندهی حسان بن نعمان، ۱۲ هزار سرباز بربر شهادتین را بر زبان آورده و به آغوش اسلام پیوستند.
فتح جزایر بالئار در اسپانیا (سال ۴۰۵ هجری قمری): این جزایر استراتژیک توسط ابوالجیش مجاهد عامری، از فرماندهان اسلاوتبارِ مسلمان، فتح و به قلمرو اسلامی افزوده شد.
پایان تاختوتاخت مغولها (سال ۷۰۲ هجری قمری): ارتش مسلمانان به فرماندهی سلطان محمد بن قلاوون، شکستی سنگین بر لشکر ایلخانان مغول به رهبری «قطلو شاه» وارد کرد و سایه شوم حملات مغولها را برای همیشه از سر سرزمینهای اسلامی کم کرد.
سقوط امویان و ظهور عباسیان (سال ۱۳۲ هجری قمری / ۷۵۰ میلادی): با ورود عبدالله ابوالعباس به دمشق و تسلط بر این شهر، طومار حکومت امویان پیچیده شد و خلافت عباسیان رسماً روی کار آمد.
ولادت ابن خلدون، نابغه تاریخ و جامعهشناسی (سال ۷۳۲ هجری قمری / ۱۳۳۲ میلادی): عبدالرحمن بن خلدون حضرمی، بنیانگذار علم جامعهشناسی، تاریخ و اقتصاد، در تونس و در زمان حکومت حفصیان چشم به جهان گشود. او که در خانوادهای علمدوست پرورش یافته و در کودکی حافظ قرآن شده بود، همواره شیفته اعجاز ادبی کلامالله مجید بود. ابن خلدون درباره سبک بینظیر قرآن میگوید: “قرآن نه نثر مطلق است و نه مسجع؛ بلکه آیاتی است با فواصل خاص که ذوق انسانی پایان آنها را میپذیرد، بیآنکه خود را درگیر قافیههای اجباری کند.”
وقایع روز سوم ماه رمضان؛ از حرکت به سوی بدر تا پایان محاصره آلمریا
روز سوم ماه مبارک رمضان در تقویم تاریخی اسلام، یادآور آغاز حرکتهای بزرگ، معاهدات مهم و همچنین فقدان چهرههای تأثیرگذار است:
آغاز حرکت برای غزوه بدر (سال ۲ هجری قمری): رسول اکرم (ص) به همراه اصحاب وفادار خود، مدینه را به قصد نبرد سرنوشتساز بدر ترک کردند. این صفآرایی حق در برابر باطل، سرانجام در ۱۷ رمضان با پیروزی قاطع و شکوهمند لشکر مسلمین به پایان رسید و پایههای اسلام را تثبیت کرد.
وفات حضرت فاطمه زهرا (س) (سال ۱۱ هجری قمری): بنا بر برخی روایات تاریخی، در چنین روزی جهان اسلام در سوگ جانکاه رحلت یگانه دخت گرامی پیامبر اعظم (ص) نشست. (نکته برای سایت: با توجه به رویکرد سایت، این مورد با احترام کامل ذکر شده است).
انعقاد پیمان تحکیم (سال ۳۷ هجری قمری): در این روز، پیمان مشهور و تاریخی «تحکیم» میان حضرت علی (ع) و معاویه پس از نبرد صفین بسته شد؛ رویدادی که مسیر تاریخ سیاسی اسلام را تحتالشعاع قرار داد.
درگذشت مروان بن حکم (سال ۶۵ هجری قمری): مروان بن حکم، چهارمین خلیفه از سلسله امویان، در این روز از دنیا رفت.
آغاز خلافت مستنصر بالله در اندلس (سال ۳۵۰ هجری قمری): دومین خلیفه اموی در اندلس (اسپانیای کنونی) به تخت خلافت نشست و دورانی از شکوفایی علمی و فرهنگی را در این منطقه پایهگذاری کرد.
عقبنشینی صلیبیون از آلمریا (سال ۵۸۵ هجری قمری): لشکریان اسپانیایی بارسلون که شهر آلمریای اندلس را در محاصره خود داشتند، با مقاومت سرسختانه مسلمانان مواجه شده و با پذیرش شکست، مجبور به عقبنشینی و عقد قرارداد صلح شدند.
فتح غرورآفرین بلگراد (سال ۱۵۲۶ میلادی): پس از پیروزی در نبرد تاریخی «موهاچ»، شهر استراتژیک بلگراد توسط سلطان سلیمان قانونی، خلیفه قدرتمند عثمانی، فتح شد و دروازههای اروپای مرکزی به روی مسلمانان گشوده شد.
وفات بنیانگذار حکومت اسلامی چاد (سال ۱۳۰۷ هجری قمری): امیر رابح بن زبیر، فرمانده مسلمان و پایهگذار حکومت اسلامی در منطقه چاد، دار فانی را وداع گفت.
وقایع روز چهارم ماه رمضان؛ برافراشته شدن اولین پرچم اسلام
چهارمین روز از ماه میهمانی خدا، با نمادهای اقتدار و بازپسگیری سرزمینهای اسلامی گره خورده است:
اهتزاز اولین پرچم تاریخ اسلام (سال ۱ هجری قمری): برای نخستین بار در تاریخ پرافتخار اسلام، پارچهای سفیدرنگ به عنوان پرچم رسمی مسلمانان به دست صحابی جلیلالقدر، «ابو مرثد کناز بن حصین غنوی» داده شد تا آن را تحت فرماندهی حضرت حمزه سیدالشهدا (ع) به اهتزاز درآورد.
فتح مجدد و باشکوه انطاکیه (سال ۶۶۶ هجری قمری): شهر باستانی انطاکیه که در زمان خلافت عمر بن خطاب (رض) در نبرد یرموک فتح شده بود، در سال ۴۹۱ هجری به اشغال صلیبیون درآمد. اما در چهارم رمضان سال ۶۶۶، این شهر بار دیگر با دلاوریهای لشکر ممالیک به فرماندهی «ظاهر بیبرس» به آغوش سرزمینهای اسلامی بازگشت.
درگذشت آخرین خلیفه عثمانی در تبعید (سال ۱۹۴۴ میلادی): عبدالمجید دوم، آخرین خلیفه امپراتوری عثمانی که به عنوان آخرین مدافع رسمی خلافت اسلامی شناخته میشد، پس از لغو خلافت در سال ۱۹۲۳ و تبعید به فرانسه، در این روز درگذشت. پیکر او به سرزمین وحی منتقل و در مدینه منوره به خاک سپرده شد.
ماه رمضان در تاریخ اسلام؛ ماه فتوحات و حماسههای بزرگ
بسیاری گمان میکنند ماه رمضان تنها ماه امساک و عبادتهای فردی است؛ اما ورق زدن تقویم اسلامی نشان میدهد که این ماه، ماه جهاد، حرکت و بزرگترین فتوحات تاریخ اسلام بوده است. مسلمانان با زبان روزه، شگفتانگیزترین حماسهها را در این ماه رقم زدهاند.
برخی از مشهورترین نبردها و پیروزیهای مسلمانان در ماه مبارک رمضان عبارتند از:
غزوه بدر (۱۷ رمضان سال ۲ هجری): اولین و مهمترین رویارویی نظامی مسلمانان با مشرکان مکه که با نصرت الهی به پیروزی رسید.
فتح مکه (۲۰ رمضان سال ۸ هجری): بزرگترین پیروزی بدون خونریزی پیامبر (ص) که به پاکسازی کعبه از بتها انجامید.
نبرد قادسیه (رمضان سال ۱۵ هجری): نبردی سرنوشتساز به فرماندهی سعد بن ابی وقاص که منجر به فتح امپراتوری ساسانی شد.
فتح اندلس (رمضان سال ۹۲ هجری): عبور تاریخی طارق بن زیاد از تنگه جبلالطارق و آغاز ورود اسلام به قاره اروپا.
جنگ زلاقه (رمضان سال ۴۷۹ هجری): نبرد پیروزمندانه مسلمانان در جنوب اسپانیا که پایههای حکومت اسلامی در اندلس را مستحکم کرد.
نبرد حطین (رمضان سال ۵۸۴ هجری): پیروزی شکوهمند سپاه اسلام به فرماندهی صلاحالدین ایوبی که مقدمهای برای آزادی بیتالمقدس شد.
جنگ عین جالوت (رمضان سال ۶۸۵ هجری): حماسهای تاریخی به رهبری سلطان قطز و فرماندهی ظاهر بیبرس که برای همیشه به افسانه شکستناپذیری مغولها پایان داد و جهان اسلام را از نابودی کامل نجات داد.
وقایع روز پنجم ماه رمضان؛ از نبرد شیر صحرا تا بازپسگیری سرزمینهای اسلامی
پنجمین روز از ماه مبارک رمضان در آیینه تاریخ، روز ایستادگی، مقاومت و ظهور رهبران بزرگ در جهان اسلام است:
ولادت عبدالرحمن الداخل، عقاب اندلس (سال ۱۱۳ هجری قمری): عبدالرحمن الداخل، بنیانگذار قدرتمند حکومت امویان در اندلس (اسپانیای امروزی)، در این روز چشم به جهان گشود. او با درایت و شجاعت توانست پایههای یک تمدن باشکوه اسلامی را در قلب اروپا استوار کند.
لشکرکشی امیر عمادالدین زنگی علیه صلیبیون: امیر مجاهد، عمادالدین زنگی، با شنیدن خبر حرکت لشکریان صلیبی به سوی دمشق، قاطعانه به سمت منطقه «حوران» لشکرکشی کرد. هیبت و سرعت عمل او چنان ترسی در دل صلیبیون انداخت که از حمله به دمشق منصرف شدند. او قهرمانی است که پس از پنجاه سال اشغالگری صلیبیون، شهر استراتژیک «رها» (ادسا) را در سال ۵۳۹ هجری قمری پس از ۲۸ روز محاصره آزاد کرد و اولین پیروزی بزرگ مسلمانان در بازپسگیری سرزمینهایشان را رقم زد.
آغاز نبرد حماسی «بئر غبی» (سال ۱۹۲۳ میلادی): در این روز، نبرد تاریخی و غرورآفرین بئر غبی به رهبری «عمر مختار»، ملقب به شیر صحرا، علیه نیروهای اشغالگر ایتالیایی در لیبی آغاز شد. مقاومت سرسختانه او نمادی ابدی از غیرت اسلامی در برابر استعمارگران مدرن است.
جنایت و کشتار در لد و رمله فلسطین (سال ۱۹۴۸ میلادی): تاریخ معاصر در این روز شاهد واقعهای تلخ بود. رژیم غاصب صهیونیستی در جنایتی هولناک، به کشتار وحشیانه مردم بیدفاع و بیگناه در شهرهای «لد» و «رمله» فلسطین پرداخت؛ واقعهای که سندی دیگر بر مظلومیت مسلمانان فلسطین در ماه رمضان است.
وقایع روز ششم ماه رمضان؛ شکوه فتوحات جوانان و شکستن طلسم پیشگویان
روز ششم ماه مبارک رمضان، یادآور شکسته شدن مرزهای خرافات، فتوحات خیرهکننده و البته برخی دسیسههای داخلی در تاریخ خلافت اسلامی است:
فتح باشکوه سرزمین سند توسط فرمانده ۱۷ ساله (سال ۹۲ هجری قمری): در دوران خلافت ولید بن عبدالملک، سپاه اسلام دست به کار بزرگی زد و سرزمین سند را فتح کرد. نکته شگفتانگیز این نبرد تاریخی، فرماندهی لشکریان اسلام توسط «محمد بن قاسم ثقفی»، جوان دلاور ۱۷ سالهای بود که توانست لشکر عظیم هند را با شکستی سنگین مواجه کند.
فتح شهر عموریه و بیاعتنایی به خرافات منجمان (سال ۲۲۳ هجری قمری): خلیفه معتصم عباسی برای گرفتن انتقام واقعه «ملاطیه»، شهر استراتژیک عموریه در امپراتوری روم را به محاصره درآورد. با وجود اینکه منجمان پیشگویی کرده بودند این جنگ با شکست مسلمانان همراه خواهد بود، معتصم با توکل و قاطعیت این خرافات را رد کرد. او حتی پیشنهاد صلح و عذرخواهی امپراتور روم را نپذیرفت و سرانجام با شکسته شدن طلسم خرافات، عموریه با اقتدار فتح شد.
آغاز خلافت مأمون عباسی (سال ۸۱۳ میلادی): دوران خلافت مأمون، یکی از مشهورترین خلفای عباسی که با شکوفایی بینظیر نهضت ترجمه و توسعه علوم مختلف در جهان اسلام گره خورده است، در این روز رسماً آغاز شد.
ترور راشد بالله به دست حشاشین (سال ۵۳۲ هجری قمری): در یکی از وقایع تلخ سیاسی تاریخ اسلام در این روز، خلیفه عباسی، راشد بالله، هدف کینه و توطئه گروه باطنیه (حشاشین) قرار گرفت و به قتل رسید.
وقایع روز هفتم ماه رمضان؛ از افتتاح دانشگاه الازهر تا عملیات بزرگ نجات اسرا
روز هفتم ماه مبارک رمضان در تاریخ، پیوند عمیقی با گسترش علم و همچنین اقتدار نیروی دریایی مسلمانان در آبهای بینالمللی دارد:
بیعت امام رضا (ع) با مأمون عباسی (سال ۲۰۱ هجری قمری): در یکی از رویدادهای مهم سیاسی تاریخ اسلام، بیعت تاریخی امام رضا با مأمون، خلیفه عباسی، در این روز به ثبت رسیده است.
افتتاح دانشگاه تاریخی الأزهر در قاهره (سال ۳۶۱ هجری قمری): یکی از درخشانترین نقاط تاریخ علمی جهان اسلام در این روز رقم خورد. دانشگاه مشهور الازهر مصر، که پس از دانشگاههای «الزیتونه» و «قرویین» به عنوان سومین و قدیمیترین دانشگاه جهان شناخته میشود، رسماً در قاهره افتتاح شد تا قرنها به عنوان قطب علمی و دینی مسلمانان فعالیت کند.
عملیات نجات ۷۰۰۰ اسیر مسلمان توسط نیروی دریایی عثمانی (سال ۹۶۰ هجری قمری): «تورگوت بیگ»، فرمانده دلاور نیروی دریایی امپراتوری عثمانی، در یک عملیات غرورآفرین، جزیره «کورسیکا» و شهر «کاتانیا» در سیسیل ایتالیا را فتح کرد. هدف اصلی این لشکرکشی، نجات هفت هزار اسیر مسلمان بود که با موفقیت انجام شد. پس از این پیروزی، عثمانیها کنترل کورسیکا را به فرانسه سپردند، اما ضعف فرانسویها باعث شد تا اسپانیا در همان سال بر این جزیره مسلط شود.
وقایع روز هشتم ماه رمضان؛ از غزوه تبوک تا مقاومت در برابر تفتیش عقاید
هشتمین روز از ماه رمضان، یادآور صفآراییهای بزرگ نظامی، ولادت چهرههای برجسته علمی و مذهبی، و همچنین مظلومیت مسلمانان در بخشهایی از اروپاست:
وقوع غزوه استراتژیک تبوک (سال ۹ هجری قمری): رویارویی بزرگ میان سپاه اسلام و امپراتوری روم به همراه همپیمانان عرب آنها، در قالب «غزوه تبوک» در این روز رخ داد. این غزوه که در شرایط سخت و طاقتفرسایی انجام شد، آزمونی بزرگ برای سنجش ایمان و استقامت مسلمانان بود.
ولادت امام جعفر صادق (ع) (سال ۸۳ هجری قمری): جهان اسلام در این روز شاهد ولادت امام و علامه بزرگوار، جعفر صادق (رحمه الله) بود. ایشان که از سوی پدر از نوادگان امام علی (ع) و از سوی مادر از نوادگان خلیفه اول، ابوبکر صدیق (رض) هستند، نقش بیبدیلی در شکوفایی فقه و علوم اسلامی ایفا کردند.
بازگشت فاتحانه سپاه اندلس از نبرد رونسوال (سال ۱۶۴ هجری قمری): لشکر مسلمانان اندلس پس از درهم شکستن ارتش «شارلمانی» (امپراتور فرانکها) در جنگ مشهور «شزری» (نبرد گذرگاه رونسوال)، در این روز پیروزمندانه و با اقتدار به پایتخت خود، شهر قرطبه (کوردوبا)، بازگشتند.
وفات امام ابن ماجه قزوینی (سال ۲۷۳ هجری قمری): امام ابن ماجه قزوینی، از ائمه بزرگ و پدیدآورنده یکی از معتبرترین مجموعههای حدیثی پیامبر اکرم (ص) (سنن ابن ماجه)، در این روز دار فانی را وداع گفت.
آزادی فرمانده اسیر عباسی از چنگال قرمطیان (سال ۲۸۷ هجری قمری): نامه حاوی خبر مسرتبخش آزادی «عباس بن عمرو الغنوی»، فرمانده شجاع عباسی که به اسارت گروه تندرو قرمطیان درآمده بود، در این روز به دست خلیفه «احمد معتضد بالله» رسید.
محاصره عکا توسط ظاهر بیبرس (سال ۶۶۵ هجری قمری): در پی شبیخون ناجوانمردانه صلیبیون به مسلمانان، امیر مجاهد «ظاهر بیبرس» با قاطعیت وارد عمل شد و شهر استراتژیک عکا را در محاصره لشکریان خود درآورد.
ممنوعیت روزهداری برای مسلمانان پرتغال (سال ۹۰۷ هجری قمری): در یکی از روزهای تلخ تاریخ اروپا، مسیحیان پرتغال تحت فشارهای شدید دینی و با دستور مستقیم کلیسا برای وادار کردن مسلمانان به ارتداد و ترک دین، برای نخستین بار فریضه روزه را برای مسلمانان این کشور ممنوع اعلام کردند.
وقایع روز نهم ماه رمضان؛ از فتح قلب اروپا تا نبرد سرنوشتساز زلاقه
روز نهم ماه مبارک رمضان در تقویم تاریخی جهان اسلام، روز رویاروییهای بزرگ نظامی، فتوحات خیرهکننده در اروپا و تغییر نقشه ژئوپلیتیک جهان است:
فتح شهرهای کلیدی اندلس (سال ۹۳ هجری قمری): سپاه قدرتمند اسلام به فرماندهی دلاورانه «موسی بن نصیر» در دوران خلافت امویان، موفق شد شهرهای مهم و استراتژیک «اشبیلیه» (سویل) و «طلیطله» (تولدو) در اسپانیا را فتح کرده و پایههای تمدن اسلامی را در قلب اندلس مستحکم کند.
نبرد تاریخی بلاط الشهداء (سال ۱۱۴ هجری قمری): یکی از مشهورترین جنگهای تاریخ اروپا و اسلام در این روز به وقوع پیوست. سپاهیان مسلمان به فرماندهی «عبدالرحمن الغافقی»، والی اندلس، در برابر ارتش فرانکها (فرانسه امروزی) به رهبری «شارل مارتل» صفآرایی کردند. این نبرد سنگین با عقبنشینی مسلمانان و شهادت فرمانده شجاع آنها، عبدالرحمن الغافقی، به پایان رسید و مرزهای پیشروی اسلام در غرب اروپا تثبیت شد.
فتح جزیره صقلیه (سیسیل) در ایتالیا (سال ۲۱۲ هجری قمری): به دستور خلیفه عباسی، مأمون، لشکریان اسلام به فرماندهی «زیاد بن الاغلب» (والی قیروان) توانستند جزیره استراتژیک سیسیل در جنوب ایتالیا را فتح کرده و راه را برای نفوذ فرهنگ اسلامی در مدیترانه هموار کنند.
پایان شورش بابک خرمدین (سال ۲۲۲ هجری قمری): «حیدر بن کاووس» (معروف به افشین)، از فرماندهان ارشد معتصم عباسی، با ورود به شهر کوهستانی «بَذ» (کلیبر امروزی) و فتح آن، به شورش طولانیمدت بابک پایان داد.
پیروزی در نبرد حماسی زلاقه (سال ۴۷۹ هجری قمری): ارتش مسلمانان (مرابطین) به فرماندهی رهبر مقتدر خود، «یوسف بن تاشفین»، شکستی سنگین و تاریخی بر لشکریان صلیبی وارد کرد. این نبرد یکی از درخشانترین پیروزیهای نظامی در تاریخ اندلس به شمار میرود. (نکته تاریخی: در برخی منابع، تاریخ این نبرد ۱۲ رجب نیز ذکر شده است).
ورود سلطان سلیم عثمانی به غزه (سال ۹۲۳ هجری قمری): پس از فتح مصر و پایان دادن قطعی به سلسله «ممالیک»، سلطان سلیم اول، پادشاه قدرتمند عثمانی، فاتحانه قدم به شهر غزه در فلسطین گذاشت.
جدایی بلغارستان از خلافت عثمانی (سال ۱۳۲۶ هجری قمری): در دوران افول امپراتوری عثمانی، کشور بلغارستان در چنین روزی رسماً استقلال خود را از خلافت اسلامی اعلام کرد.
وقایع روز دهم ماه رمضان؛ از رحلت امالمؤمنین خدیجه (س) تا پیروزی در نبرد عبور
روز دهم ماه رمضان، آمیختهای از اندوه جانکاه اهلبیت و پیروزیهای غرورآفرین مسلمانان در برابر متجاوزان در قرون متمادی است:
وفات امالمؤمنین، حضرت خدیجه کبری (۳ سال قبل از هجرت): جهان اسلام در این روز در سوگ یکی از بزرگترین و فداکارترین زنان تاریخ نشست. حضرت خدیجه (رضی الله عنها)، همسر وفادار پیامبر (ص) و اولین بانوی مسلمان که تمام ثروت و جان خود را فدای گسترش اسلام کرد، دار فانی را وداع گفت. رحلت ایشان چنان بر پیامبر (ص) سخت گذشت که آن سال، «عام الحزن» (سال اندوه) نامیده شد.
آغاز حرکت سپاه اسلام برای فتح مکه (سال ۸ هجری قمری): رسول اکرم (صلی الله علیه و سلم) در این روز، حرکت تاریخی و استراتژیک لشکریان اسلام را از مدینه برای فتح مکه (که سرانجام در ۲۰ رمضان بدون خونریزی فتح شد) کلید زدند.
درگذشت خواجه نظامالملک طوسی (سال ۴۸۵ هجری قمری): وزیر دانشمند و مقتدر سلجوقیان، عالم فرزانه مسلمان و بنیانگذار مدارس مشهور «نظامیه»، در چنین روزی از دنیا رفت.
پیروزی قاطع بر صلیبیون در نبرد منصوره (سال ۶۱۸ هجری قمری): جنگ سرنوشتساز «منصوره» در مصر آغاز شد و لشکریان اسلام توانستند با رشادت فراوان، نیروهای صلیبی را در هم کوبیده و مانع از تسلط آنها بر سرزمینهای اسلامی شوند.
سقوط بلگراد به دست نیروهای آلمانی (سال ۱۱۲۹ هجری قمری): پس از ۴۲ روز محاصره سنگین و تقدیم ۲۰ هزار شهید از سوی لشکریان عثمانی، شهر بلگراد به اشغال نیروهای امپراتوری آلمان (هابسبورگ) درآمد؛ اشغالی که ۲۲ سال به طول انجامید.
پیروزی در جنگ رمضان / نبرد عبور (سال ۱۳۹۳ هجری قمری / ۱۹۷۳ میلادی): در یکی از مهمترین جنگهای تاریخ معاصر (معروف به جنگ یوم کیپور یا جنگ دهم رمضان)، ارتش مصر با عبور شگفتانگیز از خط دفاعی بارلو، موفق شد شکست سنگینی را به ارتش رژیم غاصب صهیونیستی وارد کرده و بخشهایی از صحرای سینا را آزاد کند.
وقایع روز یازدهم ماه رمضان؛ از پیروزی بر ساسانیان تا ورود هیئت ثقیف
روز یازدهم ماه مبارک رمضان، شاهد رویدادهایی است که گسترهی آنها از شبهجزیره عربستان تا قلب عراق و شام کشیده شده است:
ورود هیئت قبیله ثقیف برای بیعت با پیامبر (سال ۹ هجری قمری): پس از سالها مقاومت و درگیری، سرانجام هیئتی ششنفره از بزرگان قبیله سرشناس ثقیف (متشکل از ۳ نماینده از طایفه احلاف و ۳ نماینده از بنیمالک) راهی مدینه شدند. آنها در این روز خجسته، در حضور پیامبر اکرم (صلی الله علیه و سلم) به دین مبین اسلام مشرف شده و رسماً بیعت کردند.
پیروزی در نبرد سرنوشتساز بُوَیب (سال ۱۴ هجری قمری): سپاهیان اسلام که پیشتر در «نبرد جسر» (پل) از ارتش ساسانی شکست خورده بودند، این بار در نبرد حماسی «بُوَیب» توانستند شکست سنگینی بر نیروهای ساسانی وارد کنند. این پیروزی استراتژیک، راه را برای فتح بخشهای وسیعی از خاک عراق هموار کرد.
آغاز تهاجم هلاکوخان مغول به بغداد (سال ۶۵۵ هجری قمری): یکی از سیاهترین روزهای تاریخ خلافت اسلامی در این روز رقم خورد. هلاکوخان، فرمانده بیرحم مغول، ماشین جنگی خود را برای ورود به بغداد (پایتخت خلافت عباسیان) به حرکت درآورد؛ تهاجمی که به ویرانی یکی از بزرگترین مراکز علمی و تمدنی جهان انجامید.
نبرد خونین شماخی (سال ۹۸۶ هجری قمری): در جریان درگیریهای طولانیمدت منطقهای، نبرد بزرگ «شماخی» میان لشکریان صفویه و امپراتوری عثمانی به وقوع پیوست. بنا بر گزارش برخی منابع تاریخی، صفویان در این جنگ تلفات سنگینی معادل ۱۵ هزار نفر متحمل شدند.
ورود فاتحانه سلطان سلیم عثمانی به دمشق (سال ۱۵۱۶ میلادی): سلطان سلیم اول پس از فتح شهرهای مهمی چون موصل، رقه و اورفا، در این روز قدم به دمشق گذاشت. هدف اصلی او از این لشکرکشی، تدارک ارتشی قدرتمند برای رویارویی با حکومت «ممالیک» مصر بود؛ جنگی که در نهایت با پیروزی قاطع عثمانیها به پایان رسید.
وقایع روز دوازدهم ماه رمضان؛ صفآرایی در برابر امپراتوری روم
دوازدهمین روز از ماه رمضان، یادآور تقابلهای سخت و تاریخی مسلمانان با امپراتوری روم شرقی (بیزانس) و درگذشت استوانههای علمی جهان اسلام است:
اعزام سپاه اسلام به سوی امپراتوری روم و واکنش هرقل (سال ۱۱ هجری قمری): خلیفه اول مسلمانان، ابوبکر صدیق (رض)، سپاهی مجهز را به فرماندهی سرداران نامداری چون «ابوعبیده بن جراح»، «شرحبیل بن حسنه»، «یزید بن ابیسفیان» و «عمرو بن عاص» به سوی سرزمینهای تحت سلطه روم روانه کرد. در پی این اقدام شجاعانه، هرقل (امپراتور روم) با احساس خطر شدید، اهالی منطقه حِمص و تمامی اعراب مسیحی را گرد هم آورد و آنها را برای جنگی تمامعیار با مسلمانان تحریک و تجهیز نمود.
یورش خونین رومیها به شهر دمیاط (سال ۲۳۸ هجری قمری): در دوران خلافت «جعفر متوکل علی الله» (ابوالفضل)، سپاهیان کینهتوز روم به فرماندهی امپراتور خود، یورش وحشیانهای به شهر ساحلی «دمیاط» در مصر بردند. آنها در این حمله علاوه بر غارت و گسترش فساد، مساجد شهر را به آتش کشیدند و مردان و زنان بیگناه بسیاری را به شهادت رساندند.
وفات علامه ابن جوزی (سال ۵۹۷ هجری قمری): آسمان علم و دانش اسلامی در این روز یکی از درخشانترین ستارگان خود را از دست داد. «ابن جوزی»، محدث بزرگ، مفسر عالیقدر و فقیه مشهور مسلمان، در چنین روزی دار فانی را وداع گفت. آثار گرانبهای او همچنان از منابع مهم علمی به شمار میروند.
آتشسوزی در مسجدالنبی (سال ۸۸۶ هجری قمری): واقعهای دردناک در مدینه منوره رخ داد و بر اثر برخورد صاعقهای بسیار شدید، بخشهایی از مسجدالنبی (مسجد پیامبر) طعمه حریق شد.
وقایع روز سیزدهم ماه رمضان؛ از فتح باشکوه بیتالمقدس تا تحولات خلافت قرطبه
روز سیزدهم ماه مبارک رمضان، با نام یکی از مقدسترین مکانهای مذهبی و یکی از بزرگترین فتوحات تاریخ اسلام گره خورده است:
فتح تاریخی بیتالمقدس (سال ۱۵ هجری قمری): یکی از باشکوهترین و ماندگارترین فتوحات تاریخ اسلام در این روز رقم خورد. شهر مقدس بیتالمقدس (اورشلیم)، قبله اول مسلمانان، با ورود مقتدرانه و در عین حال صلحآمیز خلیفه دوم، حضرت عمر بن خطاب (رضی الله عنه)، فتح شد. این فتح بدون خونریزی و با تضمین امنیت و آزادی عمل مذهبی برای مسیحیان (در قالب عهدنامه عمریه) انجام گرفت و الگویی درخشان از تسامح اسلامی را به جهانیان نشان داد.
بیعت با عبدالرحمن بن هشام در اندلس (سال ۴۱۴ هجری قمری): در جریان تحولات پرفراز و نشیب سیاسی در اندلس، عبدالرحمن بن هشام ملقب به «المستظهر بالله»، پس از گذشت تنها یک ماه و هفده روز از آغاز حکومت کوتاهمدت خود، در این روز رسماً بیعت خلافت قرطبه (کوردوبا) را دریافت کرد.
وقایع روز چهاردهم ماه رمضان؛ نبردهای سرنوشتساز در دمشق و گسترش فتوحات اروپا
چهاردهمین روز از ماه میهمانی خدا، یادآور تغییرات بزرگ در رأس حکومتهای اسلامی و پیشروی در مرزهای اروپاست:
ورود عباسیان به دمشق (سال ۱۳۲ هجری قمری): در جریان درگیریهای شدید برای تصاحب قدرت، لشکریان عباسی برای نبرد نهایی با امویان و در هم شکستن آخرین مقاومتهای آنان، فاتحانه وارد شهر دمشق (پایتخت خلافت اموی) شدند.
فتح شهر ساراگوسا در اسپانیا (سال ۲۶۴ هجری قمری): دلاورمردان سپاه اسلام به فرماندهی «جعفر بن محمد»، در ادامه فتوحات خود در شبهجزیره ایبری، موفق شدند شهر استراتژیک و مهم ساراگوسا (سرقسطه) در اسپانیا را فتح کنند و پایههای حکومت اسلامی را در شمال اندلس مستحکمتر سازند.
پایان دوران درخشان عبدالرحمن الناصر (سال ۳۵۰ هجری قمری): در چنین روزی، جهان اسلام شاهد درگذشت خلیفه قدرتمند و هشتمین حاکم امویان اندلس، «امیر عبدالرحمن الناصر» (عبدالرحمن سوم) بود. (نکته تاریخی: برخی منابع ولادت او را در سال ۲۷۷ میدانند، اما سال ۳۵۰ مصادف با پایان نیم قرن حکومت پرافتخار اوست). او به شجاعت، درایت و آبادگری مشهور بود و اندلس در زمان او به اوج شکوفایی تمدنی، علمی و اقتصادی خود رسید.
وفات مظفرالدین گوکبری (سال ۶۳۰ هجری قمری): سردار نامدار و فرمانده شجاع لشکریان امیر صلاحالدین ایوبی، مظفرالدین گوکبری، که نقش بسزایی در نبردها علیه صلیبیون داشت، در این روز دار فانی را وداع گفت.
وقایع روز پانزدهم ماه رمضان؛ از ولادت امام حسن (ع) تا بازپسگیری قلعه صفد
نیمه ماه مبارک رمضان، روزی سرشار از برکات معنوی، پیروزیهای استراتژیک نظامی و البته یادآور مقاومت خونین فلسطینیان در دوران معاصر است:
ولادت امام حسن مجتبی (ع) (سال ۳ هجری قمری): مدینه منوره در نیمه ماه رمضان سال سوم هجری، غرق در شادی و سرور شد. جهان اسلام در این روز شاهد ولادت باسعادت امام حسن بن علی (رضی الله عنهما)، نخستین نوه گرامی رسول اکرم (صلی الله علیه و سلم) بود.
انتصاب محمد بن ابیبکر به ولایت مصر (سال ۳۷ هجری قمری): در دوران خلافت امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب (ع)، «محمد بن ابیبکر صدیق» (رضی الله عنه)، از یاران وفادار و شجاع ایشان، طی حکمی مهم به عنوان والی و حاکم مصر منصوب شد.
ورود عبدالرحمن الداخل به اندلس (سال ۱۳۸ هجری قمری): عبدالرحمن الداخل (عقاب اندلس)، پس از فرار از دست عباسیان و طی کردن مسیری طولانی و پرخطر، سرانجام در این روز وارد اندلس شد تا با نبوغ سیاسی خود، پایههای قدرتمند دولت امویان اندلس را بنا نهد و تمدنی نوین را در اروپا پایهگذاری کند.
بازپسگیری قلعه استراتژیک صفد (سال ۵۸۴ هجری قمری): امیر مجاهد، صلاحالدین ایوبی (رحمه الله)، در ادامه رشته پیروزیهای خود پس از نبرد حطین، توانست قلعه مستحکم و نفوذناپذیر «صفد» را پس از یک ماه محاصره از چنگال اشغالگران صلیبی آزاد کند.
پیروزی چشمگیر عثمانیها بر ارتش روسیه (سال ۱۲۲۴ هجری قمری / ۱۸۰۹ میلادی): در جریان جنگهای فرسایشی عثمانی و روسیه، ارتش خلافت عثمانی در «نبرد تاتاریجه» پیروزی قاطع و بزرگی بر روسها به دست آورد. بنا بر مستندات تاریخی، ارتش روسیه در این جنگ متحمل تلفات سنگین ۱۰ هزار کشته شد.
کشتار وحشیانه در مسجد ابراهیمی الخلیل (سال ۱۴۱۴ هجری قمری / ۱۹۹۴ میلادی): تاریخ معاصر در سحرگاه پانزدهم رمضان شاهد یکی از تلخترین جنایات رژیم صهیونیستی بود. «باروخ گلدشتاین»، تروریست افراطی صهیونیست، با مسلسل به روی نمازگزاران روزهدار فلسطینی در مسجد ابراهیمی شهر الخلیل آتش گشود. در این اقدام تروریستی هولناک، ۲۹ نمازگزار در حال سجده به شهادت رسیده و بیش از ۱۵۰ نفر به شدت مجروح شدند.
وقایع روز شانزدهم ماه رمضان؛ از شکست تاریخی ناپلئون تا طنین اسلام در کشمیر
شانزدهمین روز از ماه میهمانی خدا، یادآور در هم شکستن هیمنه استعمارگران در خاورمیانه و گسترش صلحآمیز اسلام در شبهقاره هند است:
شکست سنگین ناپلئون بناپارت در عکا (سال ۱۲۱۳ هجری قمری / ۱۷۹۹ میلادی): یکی از نقاط عطف تاریخ معاصر در این روز رقم خورد. ارتش متجاوز فرانسه به فرماندهی ناپلئون بناپارت که سودای تسلط بر خاورمیانه را در سر داشت، در پشت دیوارهای مستحکم منطقه «عکا» (در فلسطین) با مقاومت جانانه و سد دفاعی امپراتوری عثمانی روبرو شد و طعم تلخ شکست را چشید.
اولین روزهداری مسلمانان در کشمیر (سال ۴۰۹ هجری قمری): طنین روحبخش اسلام در این روز در درههای زیبای کشمیر پیچید. پس از دو مرحله لشکرکشی، سرانجام در مرحله سوم، حاکم کشمیر بدون هیچگونه خونریزی و جنگی در برابر سلطان محمود غزنوی تسلیم شد. در پی این فتح مسالمتآمیز، مردم کشمیر به اسلام گرویدند و برای نخستین بار فریضه روزه ماه مبارک رمضان را به جا آوردند.
وفات تقیالدین مَقریزی، مورخ برجسته (سال ۸۴۵ هجری قمری): «احمد بن علی مقریزی»، از مشهورترین و معتبرترین مورخان جهان اسلام که آثار گرانبهای او منبعی عظیم برای شناخت تاریخ مصر و دوران اسلامی است، در این روز دار فانی را وداع گفت.
درگذشت ابن الزُّمُلکانی، فقیه و دانشمند نحوی (سال ۷۲۷ هجری قمری): آسمان فقه و ادبیات عرب در این روز یکی از ستارگان خود را از دست داد. ابن الزملکانی، فقیه نامدار و عالم برجسته دستور زبان عربی (نحو)، در چنین روزی از دنیا رفت.
وقایع روز هفدهم ماه رمضان؛ حماسه عظیم بدر و سالروز عروج بزرگان اسلام
روز هفدهم ماه مبارک رمضان، که در قرآن کریم با عنوان «یوم الفرقان» (روز جدایی حق از باطل) از آن یاد شده است، قلهی فتوحات پیامبر (ص) و روزی آمیخته با حماسه و اندوه در تاریخ اسلام است:
وقوع غزوه حماسی بدر / یوم الفرقان (سال ۲ هجری قمری): نخستین و مهمترین رویارویی نظامی تمامعیار میان سپاه اسلام و مشرکان قریش در منطقه بدر به وقوع پیوست. در این غزوه تاریخی، مسلمانان با ایمانی راسخ و با وجود اینکه تعدادشان (حدود ۳۱۳ نفر) تنها یکسوم ارتش تا دندان مسلح دشمن بود، با نصرت و یاری خداوند به پیروزی قاطع و شگفتانگیزی دست یافتند که پایههای حکومت اسلامی را برای همیشه تثبیت کرد.
شهادت امیرالمؤمنین، حضرت علی بن ابیطالب (سال ۴۰ هجری قمری): به روایت اهل سنت و جماعت، در چنین روزی جهان اسلام در سوگ از دست دادن خلیفه چهارم، حضرت علی (رضی الله عنه) نشست. ایشان که نماد شجاعت، عدالت و علم بودند، پس از ضربت خوردن به دست «ابن ملجم مرادی» (از گروه خوارج) به مقام رفیع شهادت نائل آمدند.
وفات امالمؤمنین، حضرت عایشه صدیقه (سال ۵۸ هجری قمری): در این روز، حضرت عایشه (رضی الله عنها)، همسر مکرمه و محبوبه پیامبر اکرم (صلی الله علیه و سلم) و دختر خلیفه اول (ابوبکر صدیق رضی الله عنه) که نقش مهمی در نقل احادیث و سنت نبوی داشتند، دار فانی را وداع گفتند.
درگذشت حضرت رقیه، ذات الهجرتین (سال ۲ هجری قمری): همزمان با پیروزی مسلمانان در نبرد بدر، مدینه در غم از دست دادن حضرت رقیه، دختر گرامی پیامبر اعظم (ص) و همسر حضرت عثمان (رضی الله عنه) فرو رفت. ایشان به دلیل افتخار هجرت به حبشه و سپس هجرت به مدینه، به لقب پرافتخار «ذات الهجرتین» (صاحب دو هجرت) مشهور بودند.
پیروزی قاطع بر بیزانس در نبرد عموریه (سال ۲۲۳ هجری قمری): محاصره شهر استراتژیک عموریه که از ششم رمضان آغاز شده بود، سرانجام در هفدهم این ماه به ثمر نشست. سپاهیان اسلام به فرماندهی خلیفه معتصم عباسی، شکستی سنگین بر امپراتوری روم (بیزانس) وارد کرده و شهر را فتح نمودند.
وقایع روز هجدهم ماه رمضان؛ از وفات شمشیر اسلام تا اتحاد در اندلس
روز هجدهم ماه مبارک رمضان، روزی است که تاریخ اسلام شاهد از دست دادن یکی از بزرگترین نوابغ نظامی خود و در عین حال، روزی نمادین برای اتحاد و جلوگیری از خونریزی میان مسلمانان بوده است:
وفات خالد بن ولید، سیفالله المسلول (سال ۲۱ هجری قمری): جهان اسلام در این روز یکی از شجاعترین و پرافتخارترین سرداران خود را از دست داد. خالد بن ولید (رضی الله عنه) ملقب به «شمشیر اسلام»، فرماندهای شکستناپذیر که نقش کلیدی در فتوحات بزرگ اسلامی در شام و عراق داشت، دار فانی را وداع گفت.
بیعت امام حسن (ع) با معاویه (سال ۴۰ هجری قمری): در راستای حفظ خون مسلمانان و جلوگیری از تفرقه در امت اسلامی، امام حسن بن علی (رضی الله عنهما) در این روز با معاویه (رضی الله عنه) بیعت کردند. این اقدام تاریخی که از آن به عنوان «عام الجماعه» (سال اتحاد) نیز یاد میشود، نشاندهنده اوج درایت و ازخودگذشتگی برای حفظ کیان اسلام است.
اتحاد مسلمانان اندلس زیر پرچم یوسف بن تاشفین (سال ۴۸۴ هجری قمری): در دوران حساس و پرخطر تاریخ اندلس، مسلمانان این سرزمین با درک خطر پیشروی مسیحیان، اختلافات داخلی را کنار گذاشته و همگی زیر پرچم فرمانده مقتدر و مجاهد بزرگ، «یوسف بن تاشفین» (رحمه الله) متحد شدند تا از کیان تمدن اسلامی در اروپا دفاع کنند.
وقایع روز نوزدهم ماه رمضان؛ از مهاجرت تاریخی تا ولادت مفسر بزرگ
نوزدهمین روز از ماه میهمانی خدا، یادآور تحولات تلخ و شیرین در جهان اسلام، از پایهگذاری امارتهای جدید تا ولادت استوانههای علمی است:
ولادت علامه آلوسی، مفسر نامدار (سال ۱۲۷۲ هجری قمری): در منطقه «آلوس» (در استان الانبار عراق امروزی)، یکی از مفاخر علمی جهان اسلام چشم به جهان گشود. علامه محمود شکری آلوسی، دانشمند، فقیه و صاحب تألیفات گرانسنگی چون «تفسیر آلوسی» (روح المعانی)، در این روز متولد شد تا خدمات بینظیری به علوم قرآنی ارائه دهد.
سرکوب قیام قرطبه و تأسیس امارت کرت (سال ۲۰۲ هجری قمری): در پی شکست قیام بزرگ مردم اندلس علیه «حکم بن هشام» (حاکم قرطبه)، وی با شدت با انقلابیون برخورد کرده و خانههایشان را ویران نمود. در پی این واقعه، هزاران نفر از مسلمانان اندلسی مجبور به کوچ اجباری شدند. حدود ۱۵ هزار نفر از آنان ابتدا به مصر پناه بردند و سپس در سال ۲۱۲ هجری، به جزیره «اقطریش» (کرت در یونان امروزی) رفته و یک امارت مستقل و قدرتمند اسلامی بنا نهادند که حدود یک قرن و ربع پایدار ماند و کنترل بخش مهمی از مدیترانه را در دست گرفت.
وقایع روز بیستم ماه رمضان؛ روز باشکوه فتح المبین مکه
روز بیستم ماه مبارک رمضان، بدون شک یکی از درخشانترین و مقدسترین روزهای تاریخ بشر است؛ روزی که بتها فروریختند و خانه خدا پاکسازی شد:
فتح غرورآفرین مکه مکرمه (سال ۸ هجری قمری): بزرگترین پیروزی پیامبر اعظم (صلی الله علیه و سلم) در این روز رقم خورد. سپاه ده هزار نفری اسلام، با اقتدار و بدون هیچگونه جنگ و خونریزی خاصی، فاتحانه وارد مکه مکرمه شدند. رسول الله (ص) در میان نگاههای حیرتزده مشرکان وارد مسجدالحرام شدند و در حالی که آیه شریفه ﴿ جَاءَ الْحَقُّ وَزَهَقَ الْبَاطِلُ إِنَّ الْبَاطِلَ كَانَ زَهُوقًا ﴾ (حق آمد و باطل نابود شد؛ همانا باطل نابودشدنی است – اسراء: ۸۱) را تلاوت میفرمودند، کعبه را برای همیشه از لوث وجود بتها پاکسازی کردند. این فتح عظیم، نقطه عطفی در تاریخ اسلام و نماد بیبدیل رأفت و بخشش اسلامی (با اعلام عفو عمومی) بود.
تأسیس مسجد جامع قیروان (سال ۵۱ هجری قمری): به دست سردار فاتح و دلاور اسلام، «عقبه بن نافع» (رضی الله عنه)، سنگ بنای مسجد تاریخی شهر قیروان (در تونس کنونی) نهاده شد. این مسجد و این شهر، بعدها به یکی از مهمترین پایگاههای فتوحات اسلامی در قاره آفریقا و یکی از درخشانترین مراکز نشر علم و دین در جهان اسلام تبدیل شدند.
وقایع روز بیست و یکم ماه رمضان؛ غروب بنیانگذار امپراتوری عثمانی
روز بیست و یکم ماه مبارک رمضان در تقویم تاریخی جهان اسلام، با نام یکی از بزرگترین رهبران و پایهگذاران تمدن اسلامی در اروپا پیوند خورده است:
وفات عثمان بن ارطغرل، مؤسس خلافت عثمانی (سال ۷۲۶ هجری قمری): جهان اسلام در این روز شاهد درگذشت «عثمان اول» (رحمه الله تعالی) بود؛ رهبری دلاور و دوراندیش که توانست از یک امارت کوچک در آناتولی، پایههای امپراتوری عظیم و قدرتمند عثمانی را بنا نهد. حکومتی که او تأسیس کرد، قرنها پرچمدار دفاع از مرزهای جهان اسلام بود و نقش بیبدیلی در گسترش اسلام در قاره اروپا ایفا کرد.
وقایع روز بیست و دوم ماه رمضان؛ از غزوه طائف تا میلاد شیخ احمد دیدات
بیست و دومین روز از ماه میهمانی خدا، یادآور استقامت نظامی مسلمانان در صدر اسلام و همچنین ولادت یکی از بزرگترین مدافعان حریم عقاید اسلامی در دوران معاصر است:
وقوع غزوه طائف و محاصره شهر (سال ۸ هجری قمری): بلافاصله پس از فتح مکه و پیروزی در نبرد حنین، پیامبر اکرم (صلی الله علیه و سلم) لشکریان اسلام را به سوی شهر کوهستانی و مستحکم طائف به حرکت درآوردند. در این غزوه تاریخی، لشکریان اسلام تا پای قلعههای طائف پیشروی کرده و شهر را به مدت ۲۰ روز در محاصره کامل خود درآوردند تا مقاومت آخرین پایگاههای مشرکان را در هم بشکنند.
ولادت شیخ احمد دیدات، نابغه مناظرات دینی (سال ۱۳۳۶ هجری قمری / ۱۹۱۸ میلادی): در شهر «سورات» هند، کودکی چشم به جهان گشود که بعدها به یکی از بزرگترین خادمان اسلام تبدیل شد. شیخ احمد دیدات (رحمه الله) پس از مهاجرت به آفریقای جنوبی، زندگی خود را وقف دفاع از اسلام، پاسخگویی به شبهات و مناظره با مبلغان مسیحی و خداناباوران کرد. استدلالهای پولادین و سخنرانیهای بینظیر او سبب شد تا هزاران نفر در سراسر جهان به دین مبین اسلام مشرف شوند. ایشان سرانجام در سال ۲۰۰۵ میلادی به دیار باقی شتافت.
وفات امام ابن ماجه قزوینی (سال ۲۷۵ هجری قمری): بنا بر نقل برخی از منابع تاریخی (و الله اعلم)، در این روز یکی از استوانههای علم حدیث، امام ابن ماجه قزوینی (رحمه الله) دار فانی را وداع گفت. ایشان مؤلف کتاب ارزشمند «سنن ابن ماجه» است که یکی از منابع معتبر و اصلی حدیثی (صحاح سته) نزد اهل سنت و جماعت به شمار میرود.
وقایع روز بیست و سوم ماه رمضان؛ روز درهمشکستن بتها و سقوط کامل امپراتوری ساسانی
روز بیست و سوم ماه رمضان، روز «پاکسازی بزرگ» در تاریخ اسلام است؛ روزی که نمادهای شرک در عربستان فرو ریخت و طومار امپراتوریهای ظالم در هم پیچیده شد:
انهدام کامل بتهای بزرگ و مقدس عرب (سال ۹ هجری قمری): به دستور مستقیم رسول اکرم (صلی الله علیه و سلم)، عملیات بزرگ و سراسری برای پاکسازی شبهجزیره عربستان از لوث شرک و بتپرستی آغاز شد. صحابه دلاور پیامبر در قالب گروههای مختلف به مأموریتهای استراتژیک اعزام شدند تا ریشه خرافات را بخشکانند:
خالد بن ولید (رضی الله عنه) مأمور درهمشکستن بت بزرگ «عُزّی» (بت مقدس قریش) شد.
عمرو بن عاص (رضی الله عنه) رهسپار انهدام بت «سُواع» (بت مقدس قبیله هُذَیل) گردید.
علی بن ابیطالب (رضی الله عنه) به سوی کوههای قبیله طیء حرکت کرد و بت «فَلْس» را در هم کوبید.
ابوسفیان بن حرب و مغیرة بن شعبه (رضی الله عنهما) مأمور نابودی بت معروف «لات» شدند.
طفیل بن عمرو دوسی (رضی الله عنه) فرماندهی تخریب بت قبیله دوس به نام «ذوالکفین» را بر عهده گرفت.
گروهی دیگر از دلاورمردان سپاه اسلام نیز مأمور انهدام بت مشهور «مَنات» شدند تا ندای توحید در سراسر عربستان طنینانداز شود.
فتح کامل و سقوط نهایی امپراتوری ساسانی (سال ۳۱ هجری قمری): در دوران خلافت حضرت عثمان بن عفان (رضی الله عنه)، آخرین بقایای مقاومت امپراتوری ساسانی در هم شکست. با این پیروزی عظیم، سرزمینی پهناور به طور کامل فتح شد و مردم آن از زیر یوغ پادشاهی ساسانی خارج شده و به نور اسلام منور گردیدند.
وقایع روز بیست و چهارم ماه رمضان؛ از بنای نخستین مسجد آفریقا تا غروب نابغه تاریخ
روز بیست و چهارم ماه مبارک رمضان، یادآور پایهگذاری نمادهای بزرگ تمدنی و علمی در جهان اسلام است:
آغاز بنای مسجد تاریخی عمرو بن عاص (سال ۲۰ هجری قمری): با فتح مصر، پایههای نخستین مسجد مصر و کل قاره پهناور آفریقا در شهر «فُسطاط» بنا نهاده شد. این مسجد باصلابت که با نامهای افتخارآمیزی چون «مسجد الفتح»، «مسجد العتیق» و «تاج الجوامع» (تاج مساجد) شناخته میشود، قرنها به عنوان مرکز نشر علوم اسلامی در آفریقا درخشید.
وفات ابن خلدون، بنیانگذار جامعهشناسی (سال ۸۰۸ هجری قمری / ۱۴۰۶ میلادی): در این روز، عبدالرحمن محمد بن خلدون (رحمه الله)، متفکر، مورخ و نابغه بیبدیل جهان اسلام دار فانی را وداع گفت. او که با اثر جاودانه خود، «مقدمه ابن خلدون»، پایههای علم جامعهشناسی، فلسفه تاریخ و اقتصاد را بنا نهاد، همچنان یکی از بزرگترین مفاخر علمی در سطح جهانی به شمار میرود.
وقایع روز بیست و پنجم ماه رمضان؛ روز حماسههای جاودان و درهمشکستن امپراتوریها
کمتر روزی در تاریخ پیدا میشود که به اندازه بیست و پنجم ماه رمضان، شاهد تغییر نقشه جهان و نجات تمدن اسلامی از خطر نابودی باشد:
نبرد سرنوشتساز و تاریخی ملازگرد (سال ۴۶۳ هجری قمری / ۱۰۷۱ میلادی): یکی از بزرگترین و افتخارآمیزترین پیروزیهای نظامی مسلمانان در این روز رقم خورد. ارتش اسلام به فرماندهی شیرمرد سلجوقی، «آلپ ارسلان»، در برابر سپاه عظیم امپراتوری روم شرقی (بیزانس) و متحدان صلیبیاش صفآرایی کرد. این نبرد با پیروزی قاطع مسلمانان و اسارت «رومانوس چهارم»، امپراتور روم، به پایان رسید و دروازههای آناتولی را برای همیشه به روی مسلمانان گشود.
نبرد حماسی عین جالوت و پایان افسانه مغول (سال ۶۵۸ هجری قمری): در روزهایی که سایه شوم وحشت مغولها بر سرتاسر جهان سنگینی میکرد و بسیاری گمان میکردند آنها شکستناپذیرند، ارتش مسلمانان (ممالیک) به فرماندهی دلاورانه «سیف الدین قطز»، در منطقه عین جالوت (فلسطین) ضربه مهلکی بر پیکره ارتش مغول وارد کرد. این پیروزی معجزهآسا، جهان اسلام و حتی اروپا را از خطر نابودی کامل نجات داد.
ولادت امام فخرالدین رازی (سال ۵۴۴ هجری قمری): «محمد بن عمر بن حسین بن علی» مشهور به امام فخر رازی (رحمه الله)، مفسر، متکلم و فیلسوف بزرگ جهان اسلام در این روز متولد شد. او که با تسلط بینظیرش بر علوم عقلی و نقلی، نقشی کلیدی در پاسخگویی به شبهات فکری و کلامی دوران خود داشت، شاهکارهایی چون «تفسیر مفاتیح الغیب» (تفسیر کبیر) را از خود به یادگار گذاشت.
وفات علامه بدیع الزمان سعید نورسی (سال ۱۳۷۹ هجری قمری / ۱۹۶۰ میلادی): علامه سعید نورسی (رحمه الله)، از علمای پرآوازه و مصلحان بزرگ دینی، دار فانی را وداع گفت. او که در روستای «نورس» (استان بدلیس ترکیه) متولد شده بود، تمام عمر خود را وقف دفاع از عقاید اسلامی، تألیف آثار گرانسنگ (رسائل نور) و روشنگری کرد. ایستادگی او در برابر موج دینستیزی باعث شد ماهها طعم زندان و تبعید را بچشد و حتی پس از وفات نیز، پیکر او توسط مخالفانش به مکان نامعلومی منتقل شد.
وقایع روز بیست و ششم ماه رمضان؛ طنین اذان و اقامه نماز در قلب اروپا
روز بیست و ششم ماه مبارک رمضان، نماد تثبیت قدرت مسلمانان در اروپای مرکزی است:
برگزاری اولین نماز جمعه در بلگراد (سال ۹۲۷ هجری قمری): پس از فتح مقتدرانه شهر استراتژیک بلگراد به دست سلطان «سلیمان قانونی» (خلیفه مقتدر عثمانی)، در این روز برای نخستین بار طنین دلنشین اذان در شهر پیچید و اولین خطبه و نماز جمعه باشکوه مسلمانان در قلب اروپا اقامه گردید.
وقایع روز بیست و هفتم ماه رمضان؛ پیشروی خیرهکننده در قلب اروپا
روز بیست و هفتم ماه مبارک رمضان، یادآور قدرتنمایی بینظیر مسلمانان در اروپای شرقی و مرکزی است:
تصرف ۲۹ قلعه استراتژیک در اسلواکی (سال ۱۰۹۳ هجری قمری): ماشین جنگی قدرتمند امپراتوری عثمانی در این روز دست به کار بزرگی زد. نیروهای لشکر اسلام به فرماندهی دلاورانه «اوزون ابراهیم پاشا»، موفق شدند در یک عملیات نظامی خیرهکننده، ۲۹ قلعه مستحکم را در کشور اسلواکی فتح کرده و مرزهای خلافت اسلامی را بیش از پیش در قلب اروپا گسترش دهند.
وقایع روز بیست و هشتم ماه رمضان؛ آغاز فتح شکوهمند اندلس
روز بیست و هشتم ماه رمضان، روزی است که دروازههای تمدنسازی در قاره اروپا به روی مسلمانان گشوده شد:
آغاز نبرد سرنوشتساز شَذونه (سال ۹۲ هجری قمری): یکی از مهمترین نبردهای تاریخ جهان، معروف به نبرد هشتروزه «شَذونه» (یا وادی لکه)، در این روز آغاز شد. سپاهیان اسلام به فرماندهی سردار نامدار و فاتح بزرگ، «طارق بن زیاد» (رحمه الله)، در برابر ارتش تا دندان مسلح صلیبیان و پادشاهی ویزیگوتها صفآرایی کردند. این نبرد سنگین در نهایت با پیروزی قاطع و درخشان مسلمانان به پایان رسید و زمینهساز ورود قدرتمندانه اسلام به اروپا و برپایی حکومت بینظیر و تمدنساز اسلامی در اندلس (اسپانیا) شد.
وقایع روز بیست و نهم ماه رمضان؛ درهمشکستن بقایای تاتارها
روز بیست و نهم ماه میهمانی خدا، با پیروزی و دفع شر متجاوزان گره خورده است:
پیروزی در نبرد خازندار / مرج الصفر (سال ۶۹۹ هجری قمری): دلاورمردان سپاه اسلام در جنوب شرقی دمشق، نبرد سنگینی را علیه متجاوزان تاتار (مغولها) آغاز کردند. در این رویارویی حماسی که به نبرد «خازندار» یا «مرج الصفر» شهرت یافت، لشکریان مسلمان به فرماندهی «احمد الناصر بن قلاوون» موفق شدند با اقتدار بر ارتش تاتارها پیروز شده و سایه تهدید آنها را از سر سرزمینهای اسلامی شام دور کنند.
وقایع روز سیام ماه رمضان؛ وداع با فاتحان و ستارگان علم و حدیث
آخرین روز از ماه مبارک رمضان، روزی پر از احساس برای جهان اسلام است؛ روزی که ستارگان درخشانی از عرصه جهاد و علم غروب کردند و نوابغی دیگر طلوع نمودند:
وفات عمرو بن عاص، فاتح مصر و شام (سال ۴۳ هجری قمری): در این روز، جهان اسلام با یکی از بزرگترین فرماندهان و نوابغ نظامی خود، صحابی جلیلالقدر «عمرو بن عاص» (رضی الله عنه) وداع کرد. او که در سال هشتم هجری در حبشه و در حضور نجاشی (پادشاه عادل حبشه) به اسلام گرویده بود، همراه با خالد بن ولید و عثمان بن طلحه به محضر پیامبر (ص) رسیدند. عمرو بن عاص فرماندهی لشکریان اسلام در چندین نبرد سرنوشتساز را بر عهده داشت و با فتح مصر و شام، لقب افتخارآمیز «فاتح مصر و شام» را از آن خود کرد.
وفات امام بخاری، امیرالمؤمنین در حدیث (سال ۲۵۶ هجری قمری): آسمان علم حدیث در این روز یکی از درخشانترین خورشیدهای خود را از دست داد. «محمد بن اسماعیل» ملقب به امام بخاری (رحمه الله)، که در سال ۱۹۴ در شهر بخارا چشم به جهان گشوده بود، دار فانی را وداع گفت. ایشان مؤلف بزرگترین، معتبرترین و مشهورترین کتاب حدیثی اهل سنت و جماعت، یعنی «الجامع الصحیح» (صحیح بخاری) است که پس از قرآن کریم، صحیحترین کتاب در میان مسلمانان به شمار میرود.
ولادت امام ابن حزم اندلسی (سال ۳۸۴ هجری قمری): در آخرین روز از ماه مبارک رمضان، یکی از نوابغ بینظیر تاریخ اسلام پا به عرصه وجود گذاشت. امام ابن حزم اندلسی، از مشهورترین عالمان، دانشمندان، فقیهان و نویسندگان مسلمان در این روز متولد شد. وسعت دانش و قلم او چنان بینظیر بود که گفته میشود پس از امام محمد بن جریر طبری (رحمه الله)، هیچ دانشمند مسلمانی به اندازه ابن حزم دست به تألیفات مهم و گرانسنگ نزده است.
سخن پایانی: رمضان، ماه بیداری و حماسهسازی
با مرور این تقویم تاریخی و شگفتانگیز، به روشنی درمییابیم که ماه مبارک رمضان در تاریخ اسلام، هرگز ماه گوشهنشینی و سکون نبوده است. از درهمشکستن بتهای شرک در مکه و پاکسازی عقاید خرافی، تا فتح اندلس و ایستادگی در برابر مغولها و صلیبیون؛ همه و همه نشان میدهد که روزهداری در مکتب اسلام، با پویایی، جهاد، علمآموزی و تمدنسازی گره خورده است.
در سایت آنتی شبهات، تلاش ما بر این است تا با تکیه بر همین تاریخ غنی و علوم برجایمانده از علمای بزرگی چون امام بخاری، ابن حزم و فخر رازی، زنگار شبهات را از چهره درخشان اسلام پاک کنیم و مسیر حقیقت را روشن نگاه داریم.
💬 شما خواننده گرامی بگویید: کدام یک از رویدادهای تاریخی ماه مبارک رمضان برای شما شگفتانگیزتر بود؟ نظرات و سوالات خود را در بخش دیدگاههای همین مقاله با ما به اشتراک بگذارید.